Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Tháng Ba Tây Nguyên, một buổi chiều nắng nhẹ làm hồng thêm đôi má, những làn gió nhẹ như chạm vào con tim thổn thức trong mùa lễ hội, tôi tìm về dưới căn nhà gỗ đơn sơ, mộc mạc, nơi có một người vẫn lặng lẽ miệt mài với những nan tre, sợi lồ ô… Đó là cụ ông Y Brang, một nghệ nhân đan lát người M'Nông, tại xã Krông Nô, tỉnh Lâm Đồng.

Núi lửa Nâm B’Lang thuộc xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng, là một trong những thắng cảnh tiêu biểu của vùng Tây Nguyên nói chung và tỉnh Lâm Đồng nói riêng, gắn liền với hệ thống hang động núi lửa độc đáo và kho tàng truyền thuyết giàu giá trị văn hóa của người M’Nông. Không chỉ mang ý nghĩa địa chất, cảnh quan, Nâm B’Lang còn là không gian tâm linh, biểu tượng cho sự che chở của thần linh đối với cộng đồng cư dân bản địa.

Lâm Đồng là tỉnh miền núi nằm ở phía Nam Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Địa hình của tỉnh chủ yếu là các cao nguyên xen kẽ thung lũng, đồi núi và hệ thống sông suối, hồ tự nhiên, hồ thủy lợi phân bố rộng khắp. Trong không gian cao nguyên ấy, nguồn thủy sản nước ngọt giữ vị trí quan trọng trong đời sống của các cộng đồng cư dân. Từ đó hình thành nên hệ thống dụng cụ và phương thức đánh bắt cá phù hợp với từng môi trường nước. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu thực phẩm hằng ngày mà còn phản ánh sự thích ứng linh hoạt của con người với điều kiện tự nhiên đặc thù của địa phương.

Mỗi độ mùa lúa chín vàng trên rẫy, thóc thu đầy bồ là tiếng chiêng tiếng cồng lại ngân vang giòn giã trong mỗi bon làng của người M’Nông, báo hiệu mùa lễ hội đã đến. Người M’Nông gọi đây là “Mùa ăn năm, uống tháng”, thường bắt đầu vào vụ thu hoạch lúa rẫy từ tháng 12 năm cũ và kéo dài đến tháng 3 năm mới Dương lịch. Đây là sinh hoạt văn hóa thường niên đặc sắc của tộc người M’Nông, với rất nhiều lễ hội như lễ sum họp cộng đồng, lễ phát rẫy, lễ cúng cơm mới, lễ kết nghĩa, lễ ăn trâu, lễ đặt tên con, lễ cưới,… Trong đó không thể không nhắc đến Tăm B’lang M’prang Bon (lễ cúng rào bon trồng cây), một lễ hội sum họp cộng đồng lớn nhất của người M’Nông, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào cuối năm 2025.