Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Cây trà tại tỉnh Lâm Đồng

Cây trà (Camellia sinensis) từ lâu đã trở thành một trong những cây công nghiệp quan trọng của vùng Tây Nguyên, trong đó tỉnh Lâm Đồng, một trong những trung tâm sản xuất và chế biến trà hàng đầu cả nước.

Người nông dân đang thu hoạch trà

Với điều kiện tự nhiên đặc thù, khí hậu ôn hòa quanh năm và địa hình phân tầng đa dạng, Lâm Đồng đã hình thành những vùng trồng trà chất lượng cao, tạo nên bản sắc riêng biệt mà ít nơi nào có được. Từ Bảo Lộc, Di Linh đến Cầu Đất - Đà Lạt, cây trà không chỉ là nguồn sinh kế bền vững của người dân, mà còn góp phần định hình văn hóa nông nghiệp địa phương.

Ngày nay, sản phẩm trà Lâm Đồng ngày càng đa dạng, từ trà xanh truyền thống, trà ô long đến các dòng trà cao cấp phục vụ xuất khẩu. Cùng với sự đầu tư của doanh nghiệp và chuyển dịch sang canh tác bền vững, cây trà tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp của tỉnh, tạo nền tảng để Lâm Đồng trở thành vùng trà có uy tín trên thị trường trong và ngoài nước.

Lâm Đồng vốn được xem là vùng sinh thái lý tưởng cho sự phát triển của cây trà nhờ sự kết hợp hài hòa giữa khí hậu mát mẻ, độ cao phong phú, đất bazan màu mỡ và nguồn nước dồi dào. Khí hậu nhiệt đới gió mùa biến thiên theo độ cao, tạo điều kiện để cây trà sinh trưởng ổn định, ít sâu bệnh, đồng thời tích lũy được hương vị tinh tế trong búp non.

Những vùng như Cầu Đất ở độ cao 1.500 - 1.600m còn sở hữu sương mù dày, ánh sáng dịu và biên độ nhiệt ngày - đêm lớn, giúp búp trà hình thành hàm lượng cao các hợp chất theanine, catechin và tinh dầu, mang lại hương thơm thanh khiết và vị ngọt hậu đặc trưng. Lượng mưa dồi dào, phân bổ tương đối đều, cùng độ ẩm cao của khí hậu cao nguyên tạo môi trường lý tưởng để cây trà phát triển mà không bị úng nước hay thiếu ẩm.

Địa hình phân tầng cũng tạo ra sự khác biệt rõ rệt về chất lượng và chủng loại trà: Bảo Lộc - Di Linh ở độ cao trung bình từ 800 - 1.000m thuận lợi cho sản xuất đại trà; Cầu Đất - Đà Lạt ở độ cao trên 1.400 m phù hợp cho các dòng trà cao cấp; Lạc Dương - Đơn Dương với khí hậu trong lành, đất tơi xốp, thích hợp cho trà hữu cơ. Trong toàn bộ hệ sinh thái, đất đỏ bazan đóng vai trò nền tảng khi giàu dinh dưỡng, khả năng giữ ẩm tốt, độ pH phù hợp từ 4,5 - 5,5, tạo điều kiện để cây trà hình thành chồi dày, giàu hương vị và có chất lượng thương phẩm cao.

Sự đa dạng về tự nhiên đã giúp Lâm Đồng phát triển một hệ thống vùng trà phong phú, mỗi nơi có những đặc trưng riêng về hương vị và chất lượng sản phẩm. Cầu Đất là một trong những vùng trà cao nhất Việt Nam, nơi khí hậu mát lạnh, sương mù bao phủ gần như quanh năm, giúp trà sinh trưởng chậm và tích lũy hương vị đậm đà. Đây là nơi hình thành nhiều dòng sản phẩm nổi tiếng như trà ô long cao cấp, trà xanh thượng hạng, trà đen đặc sản… Các doanh nghiệp tại đây hiện ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, hướng đến canh tác hữu cơ để phục vụ phân khúc cao cấp và thị trường xuất khẩu.

Trong khi Bảo Lộc - Di Linh lại là “thủ phủ trà” của tỉnh với sản lượng lớn và hệ thống nhà máy chế biến quy mô công nghiệp. Vùng này phù hợp sản xuất trà đen, trà xanh truyền thống, trà ô long công nghiệp và các sản phẩm chế biến sâu như trà túi lọc, trà hòa tan. Những vùng khác như Lạc Dương, Đơn Dương, Đam Rông hay Đức Trọng, dù diện tích không lớn nhưng góp phần bổ sung các sản phẩm đặc sản, mô hình hữu cơ, mở rộng nguồn nguyên liệu và tạo nên sự đa dạng cho toàn bộ ngành trà của tỉnh.

Không chỉ là cây trồng chủ lực, trà xanh còn giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của Lâm Đồng. Về kinh tế, trà tạo ra nguồn thu ổn định, đóng góp đáng kể cho giá trị xuất khẩu nông sản, đặc biệt với những dòng sản phẩm có giá trị cao như trà ô long, hồng trà và matcha. Nghề trồng trà giúp hàng chục nghìn hộ dân cải thiện thu nhập, đặc biệt tại các khu vực miền núi, nơi cây trà thích nghi tốt và có chu kỳ thu hoạch ngắn, tạo dòng thu nhập liên tục. Các mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân như: bao tiêu sản phẩm, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ vật tư góp phần nâng cao chất lượng, giảm rủi ro và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Trà xanh cũng là yếu tố hình thành bản sắc văn hóa đặc trưng của Lâm Đồng: từ những hình ảnh đồi trà bạt ngàn trong sương sớm đến các làng nghề chế biến truyền thống, phong tục thưởng trà và hoạt động du lịch nông nghiệp gắn với cây trà… Những tour tham quan quy trình trồng - chế biến trà ở Cầu Đất, Bảo Lộc hay các trang trại hữu cơ tại Lạc Dương thu hút đông đảo du khách, đóng góp tích cực cho ngành du lịch của tỉnh.

Trong tương lai, cây trà xanh Lâm Đồng còn sở hữu nhiều tiềm năng phát triển theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Trào lưu sản xuất trà hữu cơ, trà đặc sản và các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế mở ra cơ hội để Lâm Đồng mở rộng vào những thị trường khó tính như Nhật Bản, EU hay Bắc Mỹ. Công nghiệp chế biến sâu sẽ giúp địa phương tạo ra các sản phẩm giá trị cao như matcha - sencha, trà đóng gói cao cấp, nước giải khát từ trà, chiết xuất polyphenol - catechin phục vụ ngành thực phẩm và dược phẩm. Bên cạnh đó, du lịch nông nghiệp - trải nghiệm tiếp tục là hướng đi đầy triển vọng với những mô hình như đường trà Lâm Đồng, lễ hội trà, bảo tàng trà và các khu nghỉ dưỡng trong nông trại trà. Đồng thời, cây trà cũng góp phần quan trọng trong bảo vệ môi trường, hạn chế xói mòn, giữ đất, tạo hệ sinh thái xanh khi được canh tác theo hướng hữu cơ.

Có thể nói, cây trà xanh đã, đang và sẽ tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của Lâm Đồng. Từ những vùng nguyên liệu đặc sắc như Cầu Đất hay Bảo Lộc đến hệ thống sản phẩm phong phú, ngành trà tỉnh nhà đã tạo dựng nền tảng vững chắc về chất lượng, thương hiệu và bản sắc truyền thống. Sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên ưu việt, kinh nghiệm canh tác lâu đời và năng lực chế biến hiện đại giúp trà Lâm Đồng duy trì sức cạnh tranh mạnh mẽ. Trong bối cảnh thị trường hướng đến chất lượng, tính tự nhiên và trải nghiệm văn hóa, ngành trà Lâm Đồng đang đứng trước nhiều cơ hội bứt phá. Tiếp tục phát huy lợi thế, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu bền vững, cây trà xanh sẽ không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn trở thành biểu tượng của một vùng đất sáng tạo, thân thiện và giàu bản sắc.

Hoàng Hiền