Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Nghề làm gốm Chăm Bình Đức – Di sản văn hóa bản địa miền nắng gió trong không gian du lịch tỉnh Lâm Đồng

Không gian du lịch Lâm Đồng hôm nay không chỉ là miền cao nguyên xanh mát với đồi núi, thác, hồ, những triền thông lộng gió hay Đà Lạt ngàn hoa lãng mạn, mà đã mở rộng hành trình trải nghiệm văn hóa đa sắc màu - nơi núi rừng gặp biển cả, nơi bản sắc bản địa được gìn giữ và kể lại bằng những câu chuyện rất đời. Trong dòng chảy đó, nghề làm gốm Chăm ở làng Bình Đức (xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng) hiện lên như một điểm nhấn lặng lẽ nhưng giàu chiều sâu, góp phần làm phong phú thêm bức tranh du lịch văn hóa của Lâm Đồng.

Sản phẩm gốm Chăm Bình Đức

Gốm Chăm Bình Đức - những giá trị tương đồng và sắc thái riêng

Nhắc đến gốm Chăm, nhiều người thường nghĩ ngay đến làng gốm Bàu Trúc, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa, một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên tại Lâm Đồng, làng gốm Chăm Bình Đức cũng âm thầm gìn giữ những giá trị tương đồng, bên cạnh sắc thái riêng gắn với điều kiện tự nhiên, môi trường cư trú và đời sống văn hóa của cộng đồng người Chăm tại vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Chính sự đa dạng trong cùng một truyền thống ấy đã tạo nên chiều sâu và sức sống bền bỉ cho nghề gốm Chăm qua nhiều thế hệ.

Tọa lạc giữa miền nắng gió, làng gốm Chăm Bình Đức vẫn giữ nhịp sống chậm rãi, nơi con người gắn bó mật thiết với đất, với nắng và ký ức truyền đời. Những sản phẩm gốm mộc mạc, được nặn hoàn toàn bằng tay, phơi mình dưới nắng trời và nung lộ thiên theo cách truyền thống, không chỉ là vật dụng sinh hoạt quen thuộc mà còn là kết tinh của tri thức dân gian, tín ngưỡng và quan niệm sống hài hòa với tự nhiên của cộng đồng người Chăm.

Đối với du khách, hành trình đến với làng gốm Chăm Bình Đức không chỉ đơn thuần là tham quan một làng nghề, mà là cơ hội chạm vào một không gian văn hóa sống động, nơi mỗi sản phẩm gốm đều mang dấu ấn cá nhân của người làm ra nó, nơi câu chuyện về đất và người được kể bằng hình dáng, màu sắc và cả những vết nứt tự nhiên của gốm sau khi ra lò. Trong bức tranh du lịch tỉnh Lâm Đồng đang ngày càng đa dạng, nghề làm gốm Chăm Bình Đức chính là một điểm dừng chân văn hóa đặc sắc, mời gọi du khách khám phá chiều sâu văn hóa bản địa và cảm nhận vẻ đẹp bền bỉ của một di sản sống giữa đời thường.

Nghề gốm Chăm Bình Đức trong dòng chảy văn hóa bản địa

Giữa vùng đất đầy nắng gió, làng gốm Chăm ở Bình Đức hiện lên như một lát cắt văn hóa mộc mạc nhưng giàu sức gợi mở. Ở đó, nghề làm gốm không chỉ là hoạt động sản xuất đơn thuần, mà gắn bó chặt chẽ với không gian cư trú, với đời sống tinh thần, với ký ức truyền đời của cộng đồng người Chăm và ngày nay còn kết hợp với sự phát triển du lịch của địa phương. Mỗi ngôi nhà, mỗi khoảng sân phơi gốm, mỗi đống củi chất bên góc vườn đều góp phần tạo nên bức tranh sinh động về một làng nghề vẫn đang hòa cùng nhịp sống thường nhật.

Điểm đặc biệt của gốm Chăm Bình Đức nằm ở kỹ thuật làm gốm thủ công truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nghệ nhân chế tác sản phẩm gốm phần lớn là phụ nữ, họ không dùng bàn xoay mà nặn gốm hoàn toàn bằng tay, dựa vào cảm giác và kinh nghiệm tích lũy từ nhỏ. Đất sét làm gốm được lấy ngay từ địa phương, nhào trộn thủ công, rồi từng chút một được tạo hình thành nồi, bình, chum,… Đó là những vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày, hay những sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo dành cho du khách mang về lưu giữ kỷ niệm sau một chuyến tham quan, là ký ức của một di sản văn hóa địa phương đã hàng trăm năm tuổi. Chính đôi bàn tay và nhịp điệu lao động chậm rãi ấy đã tạo nên vẻ đẹp riêng cho từng sản phẩm, không cái nào giống cái nào, mỗi món đồ gốm được làm ra đều mang dấu ấn cá nhân rất rõ của nghệ nhân đã tạo ra nó.

Sản phẩm gốm Bình Đức được làm hoàn toàn bằng thủ công

Sau khi tạo dáng, gốm được đem phơi dưới nắng trời, công đoạn này không chỉ giúp gốm khô tự nhiên, mà còn là lúc sản phẩm thích ứng với môi trường có phần khắt nghiệt. Công đoạn nung gốm diễn ra bằng phương pháp nung lộ thiên, không có lò kín, không có sự kiểm soát nhiệt độ bằng máy móc hiện đại. Củi được xếp quanh sản phẩm, lửa được canh bằng kinh nghiệm, màu sắc của gốm sau khi ra lò phụ thuộc vào thời tiết, loại củi, nhiệt độ lửa nung, cũng như sự khéo léo của người thợ. Chính yếu tố “thuận tự nhiên” ấy khiến gốm Chăm Bình Đức mang vẻ đẹp mộc mạc, chân thật và đầy ngẫu hứng.

Gốm Chăm Bình Đức được nung lộ thiên

Không chỉ dừng lại ở kỹ thuật, nghề làm gốm Chăm Bình Đức còn là nơi hội tụ của những giá trị văn hóa và tín ngưỡng bản địa. Hình dáng sản phẩm gốm thường đơn giản, thiên về công năng, nhưng ẩn chứa trong đó những quan niệm sống hài hòa với tự nhiên. Hoa văn trang trí không cầu kỳ, chủ yếu là những đường nét, họa tiết quen thuộc, phản ánh thế giới quan và đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm. Vì vậy, sản phẩm gốm không chỉ phục vụ sinh hoạt thường nhật, mà còn hiện diện trong các nghi lễ, lễ hội, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của làng Chăm.

Đối với du khách, đến với nghề gốm Chăm Bình Đức là cơ hội mở rộng tầm nhìn bên cạnh những điểm đến quen thuộc của Lâm Đồng, giúp du khách có thể khám phá một không gian văn hóa chân thực và gần gũi. Ở đó, du khách không chỉ xem gốm, quan sát người thợ làm việc, mà còn lắng nghe những câu chuyện đời thường gắn với nghề và cảm nhận nhịp sống chậm rãi của một làng quê ven biển. Chính sự giản dị ấy lại tạo nên sức hút bền bỉ, giúp gốm Chăm Bình Đức trở thành một điểm nhấn văn hóa độc đáo trong hành trình khám phá du lịch Lâm Đồng, nơi những giá trị bản địa được trân trọng, gìn giữ và lan tỏa một cách tự nhiên, gần gũi với cộng đồng và du khách.

Du khách tham quan, trải nghiệm tại làng nghề gốm Chăm Bình Đức

Gốm Chăm Bình Đức - điểm nổi bật trong trong hành trình du lịch văn hóa di sản Lâm Đồng

Trong bức tranh du lịch đang ngày càng đa dạng, những giá trị văn hóa bản địa giữ vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần tạo nên chiều sâu và bản sắc riêng, tạo ra cảm giác mới mẻ và thú vị cho mỗi hành trình trải nghiệm của du khách khi đến với Lâm Đồng. Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của cao nguyên, du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng đang dần trở thành hướng đi giàu tiềm năng, nơi du khách tìm đến không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để hiểu và cảm nhận đời sống của cư dân bản địa. Trong xu hướng ấy, nghề làm gốm Chăm ở Bình Đức nổi lên như một điểm nhấn nổi bật trong hành trình du lịch văn hóa di sản Lâm Đồng.

Điểm hấp dẫn của gốm Chăm Bình Đức đối với du khách nằm trước hết ở con người, những người đang âm thầm giữ lửa cho làng nghề. Phần lớn công việc làm gốm do phụ nữ Chăm đảm nhiệm, từ khâu chuẩn bị đất, tạo hình cho đến nung gốm. Nghề được truyền dạy tự nhiên trong gia đình qua quan sát và thực hành hằng ngày, không có giáo trình, không cần khuôn mẫu cứng nhắc, chỉ có sự tỉ mỉ và sáng tạo qua từng sản phẩm được tạo ra, bằng đôi bàn tay khéo léo, bằng tâm hồn và bằng tinh thần giữ gìn bản sắc qua nhiều thế hệ. Chính cách truyền nghề ấy đã tạo nên sự gắn bó bền chặt giữa con người với nghề, giữa mỗi sản phẩm gốm với ký ức gia đình và cộng đồng.

Lưu truyền nghề gốm cho thế hệ trẻ tại làng Bình Đức

Từ một nghề truyền thống phục vụ đời sống địa phương, nghề làm gốm Chăm Bình Đức ngày nay đang dần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên văn hóa quý giá cho phát triển du lịch. Du khách đến làng gốm Bình Đức có thể tham quan không gian làng nghề, tìm hiểu quy trình làm gốm thủ công, thậm chí tham gia trải nghiệm nặn gốm dưới sự hướng dẫn của người dân địa phương. Những hoạt động ấy không chỉ tạo nên sản phẩm du lịch độc đáo, mà còn góp phần mang lại sinh kế, khuyến khích cộng đồng tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

Trong hành trình khám phá Lâm Đồng, gốm Chăm Bình Đức là điểm dừng chân ý nghĩa, kết nối không gian cao nguyên với vùng duyên hải, kết nối thiên nhiên với văn hóa và kết nối du khách với đời sống địa phương. Đây là nơi dành cho những ai yêu thích sự mộc mạc, muốn sống chậm lại để cảm nhận chiều sâu văn hóa qua từng sản phẩm thủ công giản dị. Chính sự lặng lẽcủa làng nghề đã làm nên giá trị riêng, giúp gốm Chăm Bình Đức bổ sung một gam màu ấm áp và bền bỉ cho bức tranh du lịch đa sắc của Lâm Đồng.

Trong tiến trình phát triển của du lịch hiện đại, những giá trị truyền thống như nghề làm gốm Chăm Bình Đức không chỉ là ký ức của quá khứ, mà còn là nguồn cảm hứng cho những hành trình khám phá mới. Giữa cái nắng gió và nhịp sống chậm rãi của miền duyên hải, từng sản phẩm gốm mộc mạc vẫn đang kể câu chuyện về đất, về người và về bản sắc văn hóa Chăm. Đó chính là vẻ đẹp bền bỉ, góp phần làm giàu thêm trải nghiệm du lịch Lâm Đồng - nơi mỗi điểm đến đều mang trong mình một câu chuyện đáng để dừng chân và lắng nghe.

Hoàng Hiền